Ekosystem danych: czy MŚP mają szansę?

Odpowiadając od razu i krótko, tak, MŚP mają realną szansę w ekosystemach danych. Nie muszą budować własnych platform ani konkurować budżetem z największymi firmami. Ich przewagą może być dobrze opisany fragment danych: z produkcji, jakości, serwisu, energii albo łańcucha dostaw. Warunek jest prosty: dane muszą być zbierane powtarzalnie, mieć właściciela i nadawać się do bezpiecznej wymiany.

Czytaj dalej, jeśli chcesz rozwijać cyfryzację i Przemysł 4.0 bez projektu ponad siły. Ale najpierw wróćmy do początku i zacznijmy od krótkiej definicji ekosystemu danych.

Ekosystem danych to układ firm, systemów, ludzi i zasad, dzięki którym dane mogą bezpiecznie krążyć między uczestnikami procesu.

W produkcji można tak zdefiniować wymianę danych między zakładem, klientem, dostawcą, serwisem maszyn, integratorem albo operatorem logistycznym.

Najażniejsze jest poniższe 5 elementów:

Ekosystem danych to sposób pracy, w którym dane z firmy nie kończą życia w arkuszu, mailu albo panelu maszyny, a zaczynają pomagać Ci w podejmowaniu codziennych decyzji.

Według PARP w 2024 r. w Polsce działało 2,37 mln aktywnych przedsiębiorstw niefinansowych, a sektor MŚP stanowił 99,8% wszystkich firm w kraju.

Bez MŚP nie da się zbudować sprawnych ekosystemów danych. Duża firma ma systemy, ale często potrzebuje informacji od mniejszych dostawców, producentów komponentów, firm serwisowych i operatorów lokalnych procesów.

Właśnie tu pojawia się szansa. MŚP ma dane, których większy partner nie ma u siebie: dane z konkretnej maszyny, partii, procesu i miejsca w łańcuchu dostaw.

Unia Europejska chce, aby do 2030 r. ponad 90% MŚP osiągnęło co najmniej podstawowy poziom intensywności cyfrowej. W 2024 r. taki poziom miało 73% MŚP w UE, przy 98% wśród dużych firm.

W 2025 r. z płatnych usług chmurowych korzystało 52,74% firm w UE zatrudniających co najmniej 10 osób. W małych firmach było to 49,3%, w średnich 66,78%, a w dużych 84,67%.

AI rośnie szybciej, ale Polska ma jeszcze dystans do nadrobienia. W 2025 r. 19,95% firm w UE używało co najmniej jednej technologii AI. W Polsce było to 8,36%.

Wniosek dla MŚP jest taki, że nie trzeba zaczynać od AI. Najpierw warto uporządkować dane, które już powstają w firmie.

Największa szansa MŚP leży tam, gdzie firma ma dane niedostępne dla innych uczestników procesu. Często wystarczy, że są dokładne, aktualne i połączone z konkretnym zleceniem, partią, maszyną albo produktem.

Dla wielu firm produkcyjnych ekosystem danych zaczyna się od uporządkowania danych z hali. Wtedy widzisz, które informacje pomagają planować produkcję, które są potrzebne klientom, a które mogą stać się podstawą lepszego serwisu lub raportów jakościowych.

Średnia firma produkuje elementy dla większego odbiorcy. Klient oczekuje terminowości, identyfikowalności i szybkiej informacji o ryzyku opóźnienia.

Dane z MES, ERP i kontroli jakości mogą połączyć zlecenie, partię materiału, maszynę, parametry procesu i wynik kontroli.

Korzyść: mniej ręcznego tłumaczenia przy reklamacjach i szybsza reakcja na zmianę planu.

W tym miejscu najważniejsze są partia, receptura, temperatura, czas, surowiec i dokumentacja jakościowa. Dane są często rozproszone między halą, laboratorium, magazynem i sprzedażą.

Po ich uporządkowaniu szybciej możesz sprawdzić, z czego powstała partia, gdzie trafiła i jakie parametry procesu jej dotyczyły.

Korzyść: krótszy czas reakcji przy niezgodności i większy porządek w dokumentacji.

Firma dostarcza maszynę do zakładu klienta. Po sprzedaży często traci dostęp do informacji o tym, jak urządzenie pracuje i które elementy zużywają się najszybciej.

Jeżeli określi zasady dostępu do danych serwisowych, może rozwijać przeglądy według realnej pracy, szybszą diagnostykę i krótszy czas reakcji technika.

Korzyść: nowe źródło przychodu z serwisu i mniej zgłoszeń bez pełnego opisu problemu.

Od 12 września 2025 r. w UE stosuje się Data Act. Regulacja dotyczy między innymi dostępu do danych z produktów podłączonych, wymiany danych między firmami, ochrony przed nieuczciwymi warunkami umownymi oraz interoperacyjności.

Dla MŚP najważniejsze są poniższe aspekty:

Przy zakupie maszyny, linii albo systemu warto zapytać:

Próba opisania całego zakładu naraz prawdopodobnie skończy się porażką. Wybierz jeden proces, jeden problem i jeden wynik do sprawdzenia. Poniżej znajdziesz przykład procesu dla jednego obszaru.

Zacznij od pytania, które ma wpływ na koszt, termin lub jakość:

Dla wybranego procesu wypisz:

Już ten krok często pokazuje, dlaczego raporty się nie zgadzają.

W produkcji dane powstają na hali, ale decyzje często zapadają w biurze. Dlatego potrzebny jest most między maszynami, sterownikami, SCADA, MES, ERP i raportowaniem.

Naturalnym miejscem startu bywa system MES dla produkcji, który porządkuje dane o zleceniach, przestojach, jakości, obciążeniu stanowisk i pracy maszyn.

Przed wymianą danych z klientem, dostawcą lub serwisem ustal:

Twoja firma znajdzie się bliżej gotowości, jeśli:

Jeżeli większość punktów pozostaje niespełniona, potraktuj tę listę jak plan pierwszych prac.

OECD wskazuje, że mniejsze firmy pozostają z tyłu w cyfryzacji głównie przez niską świadomość korzyści, ograniczone zasoby, braki kompetencyjne i bariery finansowe.

Najczęstsze błędy:

Zdecydowanie tak, ale nie przez kopiowanie ich skali. Duża firma ma większy budżet, więcej systemów i liczniejszy zespół IT. MŚP ma krótszą drogę od problemu do decyzji. Jeżeli właściciel, produkcja, jakość i IT usiądą przy jednym stole, można szybciej wybrać pierwszy obszar danych i sprawdzić wynik.

Najważniejsze pytanie brzmi zatem, który fragment naszych danych byłby cenny dla klienta, dostawcy albo serwisu, a jednocześnie bezpieczny dla nas?

Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoje dane produkcyjne nadają się do wymiany z klientem, dostawcą lub systemem raportowym, zacznij od krótkiego audytu jednego procesu. W explitia pomożemy Ci ocenić, gdzie dane już powstają, czego brakuje i jaki pierwszy przepływ danych da najszybszy efekt biznesowy.

Nie. Na początku wystarczy uporządkowany przepływ danych między maszyną, MES, ERP, raportem i jednym partnerem.

Nie. Możesz pokazać tylko wybrane dane, w określonym celu i na określony czas.

Od danych, które wpływają na koszty i terminy: przestoje, statusy zleceń, czasy cyklu, wyniki jakości, partie materiału, reklamacje i zużycie energii.

Może pomóc, szczególnie gdy firma używa podłączonych maszyn lub urządzeń i potrzebuje dostępu do danych, które powstają podczas ich pracy.